+L-Iben t'Alla sar Bniedem

L-EDITORJAL

Iz-ziju kien ihobb jaghmilha li kapaci jaqra l-qalb meta jkollu quddiemu n-neputijiet.  Jghidilhom x’kielu dakinhar... fejn marru... x’qalu l-ghalliema l-iskola.  U kellu habta jaqta’.  Tant ghac-ckejknin iz-ziju kien qisu profeta.  Kienu jhobbuh u jiftahru bih ghax fil-Milied u fl-Istrina kif jiftakar fihom u jahsbilhom ghal xi rigal sabih.

Kien il-birthday taz-ziju u bhas-soltu n-neputijiet kienu gejjin bir-rigali taghhom.  Malli lemah lil Joe, iz-ziju qallu:

“Grazzi hafna tal-ktieb li gibtli.”

U Joe skanta ghax ma setax jifhem kif zijuh kien jaf li fil-pakkett li kien ghadu f’idu kien hemm ktieb.

“U prosit Tony tal-flokk sabih li xtrajtli.  Kont ili hafna nixtieq flokk ghax-xitwa,” qal bid-dahka z-ziju x’hin Tony xiref fil-kamra.

“U anke lilek nirringrazzja ghaziz Paul tax-xorb li gibtli. Nahseb li whisky.”

“Ma qtajtx zi,” qallu Paul ferhan li hu biss kien kapaci jgiblu xi haga bla ma jintebah x’inhi.

Iz-ziju qabad ir-rigal ta’ Paul u dlonk xarrab subghajh fl-ilma li kien ga ra jnixxi mill-pakkett u laghaq sebghu.

“Mela mhux whisky... dan bilfors li hu jew gin jew... brandy!”

“U le jahasra zi ...jien mhux xorb gibtlek... jien gibtlek geru zghir!”

Ahna nidhku bin-neputijiet li kienu jahsbu li z-ziju jaqra l-qalb u jaf il-passat u l-futur.  Imma forsi mhux hekk qed jaghmlu dawk fostna li jaqraw u jisimghu bl-attenzjoni x’jghidu l-istilel taghhom! Qed jaghtu lill-istilel dak li hu biss tal-Mulej.

PIT STOPS 2

Tentufiet li jhajruk taghmel pit stop fil-girja sfrenata tal-hajja

Kien zmien il-Milied. L-omm hadet lil binha ta’ xi sitt snin idur il-hwienet biex tixtrilu r-rigal tal-Milied.

Dahlu ghand Gimbels u fil-bieb kien hemm Santa Claus li staqsa lit-tifel:

“Xi trid ghall-Milied?”

“Bicycle bhal dik,” qallu t-tifel waqt li wrieh dak li xtaq.

“Halli f’idejja,” u talab lill-omm id-dettalji ta’ fejn joqoghdu.

Izda l-omm riedet iddur izjed qabel ma taghmel l-ghazla taghha.  Dahlet ghand Macy u hemm ukoll kien Santa Claus fil-bieb:

“Xi trid ghall-Milied?”

“Bicycle,” rega’ wiegeb it-tifel u wrieh liema tip xtaq.

“Tweghedni li tkun tifel tajjeb, ma tghid qatt ‘le’ u tobdi mill-ewwel?”

It-tifel dar lejn ommu:

“Ma imxi ghand Gimbels ghax dak kien ser jaghtini l-bicycle minghajr ma noqghod naghmel promises!”

Hafna bhac-ckejken jixxennqu ghall-genna izda jixtiequ jakwistawha bla ma jahdmu ghaliha.

Malli ra lil wiehed qassis diehel fit-trejn, passiggier qal:

“Min ikollu tifel iblah imissu jhajru jsir qassis!”

“Dnub li missierek ma kienx ta’ l-istess fehma!” wiegbu l-qassis.

Xiha kellha zewg ulied.  Wiehed kien ibiegh l-umbrelel u l-iehor il-kpiepel.  U ghodu ghodu, kienet tittawwal mit-tieqa u jekk tinzerta gurnata kerha kienet tokrob f’qalbha:

“Miskin ibni, b’dan it-temp ma jbieghx kappell wiehed!”

U meta kienet tinzerta gurnata sabiha, kienet tilmenta u tghid:

“Miskin ibni, b’dan it-tempma jbieghx umbrella wahda!”

Sabha l-gharef tar-rahal ghax sema’ bin-niket taghha u qalilha:

“Fil-maltemp ifrah li ibnek ser ibiegh hafna umrellel u fil-granet sbieh ifrah ukoll ghax ibnek l-iehor ser ibiegh hafna kpiepel!”

U x-xiha ghexet il-granet li kien fadlilha ferhana kuljum. Kemm jiswa l-atteggjament fil-hajja!

Fil-kuritur tal-kunvent kien hemm il-kliem ALLA JARANA.  Vizitatur hass li ghandu jikkummenta fuq dan il-kliem mal-gwardjan:

“Possibli tridu bilfors tiftakru l-hin kollu li Alla qieghed jarakom biex ma tidinbux!”

“Habib, dak il-kliem mhux qieghed biex ma nidinbux imma biex il-hin kollu niftakru li Alla qed jarana... u jkun pront jghinna meta nehtiguh.”

Ghax ghad jigi zmien meta t-taghlim tajjeb ma jkunux jahmluh imma, skond ix-xewqat taghhom u b’widnejhom jekluhom, jigimghu qabda mghallmin, u jdawru widnejhom mis-sewwa biex iduru ghall-hrejjef.

SAN PAWL (2 Timotju 4, 3-4)

IL-MILIED FL-ARTI (4)
jikteb DR CORONATO GRECH M.D.

LEONARDO da VINCI

Leonardo da Vinci (1452 – 1519) huwa artist iehor li pitter ix-xena ta’ ‘L-Adorazzjoni tal-Magi’.  Anzi l-kelma artist biss mhux bizzejjed ghax Leonardo kien il-genju suprem fl-ispirtu shih tar-Rinaxximent.  Huwa ghadda hajtu b’kurzità intellettwali jistudja kulma jolqtu; u kwazi kull haga kienet tolqtu.  Studja u nizzel noti dettaljati (kien jikteb mil-lemin ghax-xellug u ghalhekk trid mera biex taqra n-noti tieghu) fuq il-pjanti, il-proporzjonijiet u l-movimenti tal-gisem, l-anatomija tal-gisem – dirett minn fuq il-katavri nkluz embriju – annimali, arkitettura (fosthom kanali, pontijiet u katidrali), il-perspettiv, id-dawl, il-kuluri, il-pittura, l-astronomija, il-gografija, il-fizika, l-astronomija, il-muzika u ruxxmata ta’ invenzjonijiet (xi whud fit-teorija biss) bhal krejn idur, tank tal-gwerra, libsa ta’ bughaddas, paraxut u helikopter.  Barra dan huwa kien ukoll skultur ghalkemm ma waslilna xejn mill-istatwi tieghu hlief xi abbozzi li ghamel u d-deskrizzjonijiet ta’ ohrajn.  Fil-pittura mbaghad, ix-xoghlijiet li waslulna ghalkemm huma pjuttost ftit però dawn huma kapolavuri mizmuma u apprezzati fl-aqwa muzewijiet u knejjes.  Fost dawn insibu ‘L-Ahhar Cena’ f’Milan, il-‘Mona Lisa’ fil-Louvre, Parigi u ‘Il-Vergni tal-Blat’ fin-National Gallery ta’ Londra.

‘L-Adorazzjoni tal-Magi’ ta’ Leonardo tinsab fil-Gallerija Uffizi ta’ Firenze u kien bdieha fil-1481; fil-fatt qatt ma spiccaha ghal kollox.  U meta tqis kemm kellu progetti u studju ghaddej minn mohhu mhix sorpriza anzi haga li tant kienet iddejjaq il-patruni tieghu kienet li jdum hafna sakemm ilesti (jekk ilesti!) xi progett fdat f’idejh.  Intant, din il-pittura, li hija fost l-ewwel xoghlijiet tieghu, fiha kompozizzjoni simetrika sottili bix-xena centrali f’forma ta’ triangolu ffurmat mill-Madonna u tnejn mis-slaten Magi bil-bqija tal-figuri f’nofs cirku madwarhom.  Il-figuri, sa fejn jistghu jingharfu, huma kollha f’attenzjoni fuq il-Bambin.  Fl-isfond hemm bini kontemporanju u xi abbozzi ta’ zwiemel jonfru, suggett li donnu kien jaffaxxina lill-artist (u zviluppah fl-istatwa tieghu ta’ Francesco Sforza li kienet inqerdet mis-suldati Francizi fl-1500).  Il-kuluri, sa fejn lahaq ghamilhom jew ghax tfew maz-zmien huma fl-isfar u l-iswed.  Bl-enfasi umanitarja din il-pittura hija tipika tar-Rinaxximent.

Leonardo, li twieled fil-belt zghira ta’ Vinci qrib Firenze, kien tifel illegittimu, li rabbieh missieru u meta rah kapaci ghall-pittura harrgu ma’ l-aqwa artisti inkluz Verrocchio li meta ra kemm hu tajjeb l-istudent tieghu ma regax qabad pinzell b’idu!  Skond Vasari wkoll Leonardo kien ragel sabih, dhuli u cajtier (sa l-ahhar baqa’ dilettant tac-cajt prattiku) imma li kien ukoll ihobb jghaddi hafna hin wahdu jistudja.  Kien ukoll vegetarjan u qatt ma zzewweg.  Fl-ahhar noti li kiteb (kien ihobb jikteb hsibijietu f’noti u artikli) u meta kien marid sewwa nsibu li hazzez ‘hekk kif il-gurnata xoghol tajba ggib raqda kuntenta, hekk ukoll hajja xoghol tajba ggib mewta kuntenta’.  U ftit wara miet.

Jalla l-paci li gabitilna t-tarbija ta’ Betlem tghammar f’darkom u f’qalbkom tul dawn il-jiem u matul is-sena kollha.

Il-Bord Editorjali

FORSI JINTERESSAWK

Diskors celebri

Waqt l-ikla tal-Milied f’gieh is-Sindku, dan gie mitlub jaghmel diskors qasir qabel jibdew jieklu.

“Ghandi mhejji diskors qasir u iehor twil.  Liema tridu?”

“Il-qasir!” qalulu.

Is-Sindku qam u qal:

“Grazzi.”  U nizel bilqieghda.

“Jekk inhu tant qasir nixtiequ nisimghu t-twil!”

Is-Sindku rega’ qam u qal:

“Grazzi hafna.”

U nizel u beda jiekol.  U kulhadd infaqa’ jidhak u kiel bil-qalb.

Parir ta’ bniedem kbir

Qabel ma Abraham Lincoln telaq lejn Washington biex jibda l-hidma tieghu bhala President kellu dan xi jghid lin-nies li ngemghu biex isellmulu:

“Ser inhallikom... itolbu ghalija ghax minghajr l-ghajnuna tieghU ma nistax nirnexxi... bl-ghajnuna tieghu ma nistax infellaq.”

Jekk nies kbar bhal Lincoln kellhom tant fidi fit-talb ghaliex int u jien xi darba nsibuha bi kbira biex nuru minn barra twemminna fis-Salvatur li tweldilna f‘Betlehem.

Zewg tallaba f’bieb il-belt kienu jitkellmu ma’ xulxin:

“Kemm hu ghazzien dak it-tallab li hemm faccata taghna!”

“Fejn taf?”

“Ilni nhares lejh saghtejn u ma tharrikx minn postu!”

Kieku l-gemel jara hotobtu...

Il-kritika ...kif tilqaghha!

Artist hassu urtat bil-kritika li rcieva meta nkixef il-monument li ghamel.  Tant hassu ddisprat li ddecieda li jitlaq mill-belt u jmur iqatta’ jiem ma’ habibu, bidwi li kellu razzett kbir ’il boghod minn beltu.  Kien kwazi certi li ma jiskolpixxi l-ebda monument iehor f’beltu.  Meta l-bidwi sema’ bl-istorja ma qallu xejn.  Hajru biex johrog mieghu ghall-mixja fl-ghelieqi bil-lejl.  U l-artist staqsa lill-bidwi ghaliex il-kelb kien il-hin kollu jinbah.

“Hekk jaghmel meta jidher qamar kwinta. Izda minkejja l-inbieh, il-qamar jitla’ xorta wahda!”

“U jien hallejt l-inbieh ta’ erba’ kritici jkissruli hajti!”

L-ghada filghodu l-artist kien lura f’hanutu jahdem fuq monument iehor.

Sabih vs ikrah

Kien l-istagun tal-Milied izda mhux kulhadd kien ferhan.  Ragel kien imperrec fuq pont lest li jaqbez ghal isfel. Lemhu pulizija li beda jkellmu bil-hewwa u qallu:

“Ghidli x’hemm idejqek u jien nghidlek ghaliex m’ghandekx ittemm hajtek!”

Ir-ragel beda jilmenta dwar dak kollu li jara, li jisma’, li jaqra u li jiltaqa’ mieghu fil-hajja. U tant dam jirrakkonta li l-pulizija resaq qribu, qabadlu idu u qallu:

“Naqbzu flimkien habib ghax x’hin toqghod tqis kollox ma’ kollox ahjar nehilsu milli nibqghu hawn.”

Hrafa... izda b’messagg veru. Meta tikkoncentra zzejjed fuq l-ikrah tal-hajja ssir pessimist u l-hajja tidher tqila wisq.

Min jitqarben kuljum ikun qed jghix il-Milied kull jum.

AHBARIJIET TA’ INTERESS

IZZEWGU

Philip Farrugia ta’ Triq Xandriku lil Sandra Attard (Santa Lucia);

Michelle Buttigieg ta’ Vjal l-Imnarja lil Patrick Camilleri (Zebbug);

Priscilla Hili ta’ Triq ta’ Said lil Sandro Spiteri (Ghajnsielem);

Aldo Meilak ta’ Triq Dahlet Qorrot lil Leeann Xuereb (Sannat).

Filwaqt li nixtiqulhom futur hieni flimkien infakkruhom fit-talb.  Il-familja li titlob flimkien tibqa’ flimkien.

IL-LAQGHA TA’ NOVEMBRU

Kellemna s-Superjur Malti Tonio Caruana u sfida l-hsieb taghna b’diversi mistoqsijiet.  Pogga quddiemna l-gideb li tipprova tbellghalna d-dinja.  Tghidilna li r-risposti jinsabu fix-Xjenza u mhux fil-Fidi.  Tipprezenta x-Xjenza bhala l-intelligenza u r-Religjon bhala superstizzjoni.  Irridu noqoghdu attenti li ma nkunux ahna stess li naqghu u naccettaw dan l-izball.  Nilbsu domna b’sens ta’ fidi u mhux ghax ghandha xi qawwiet magici li ser jehilsuna minn xi incident.  Jekk inharsu sewwa lejn l-ewwel kapitlu tal-Genesi nsibu li Alla halaq lill-bniedem fuq xbieha tieghu ...jew kif qieghda ahjar fit-traduzzjoni Ingliza in his image and likeness.  Ahna bnedmin, superjuri ghall-hlejjaq l-ohra ghax Alla qieghed go fina u qieghed jistedinna biex nohorgu ’l barra minna nfusna.  Permezz tal-fidi nkunu kapaci naghmlu pass ’il quddiem.  Hu veru li x-Xjenza ghandna risposti ghal bosta problemi – matul is-seklu ghoxrin saru passi ta’ ggant li rnexxielhom jeliminaw certu mard li kien jaghmel herba minn popli shah – izda x’tghid lil dak li rcieva rizultat ta’ test li wera li ghandu kancer terminali?  Trid tkun il-Fidi li f’waqtiet bhal dawn tohrog lill-bniedem mill-biza’ u turih dawl gdid.  Il-fidi tghinna nghixu ta’ bnedmin kemm naghrfu li ahna mahluqa fuq xbieha u xebh ta’ Alla

Wara l-laqgha ghamilna league ta’ table soccer, billiards u table tennis u r-rebbiehna nghataw medalja.  Dawn kienu Joseph Muscat – table soccer, Joseph Vella – billiards, Peter Paul Camilleri – table tennis.

Hajr lil Robert Borg – barman tal-kazin tal-Youngsters – tad-drinks li qassamna wara l-laqgha.  Tellajna kartiera – hajr lil Raymond Muscat ta’ New York – li messet bix-xorti lil Clint Camilleri ta’ Triq il-Qala.

IL-LAQGHA TA’ DICEMBRU – STEDINA

Ghal-laqgha tal-Guvintur nhar is-Sibt 6 ta’ Dicembru 2003 fis-7.15p.m.

Ser ikellimna Joe Portelli – socu tal-MUSEUM.

Ejja u xi haga ta’ gid tiehu mieghek zgur.

Mela habib, nistennewk.

SNAPSHOTS

Stejjer u fatti mill-hajja biex tahseb ftit fuqhom

Arthur Tonne jfakkar

nies li ghexu fil-hames seklu.

Dawn kienu patrijiet

maghrufa bhala ‘dawk li ma jorqdux’.

Ragel twajjeb bl-isem ta’ Alessandru

gabar madwar 300 patri u qassamhom

f’sitt gruppi.

Kull grupp kellu l-hin tieghu

biex joqghod ghassa

ghat-tieni migja ta’ Gesù

l-gharus u l-imhallef finali.

L-istorja ta’ dawn li ma jorqdux

ggaghalni nahseb

li kieku Gesù kellu jigi ghaxar minuti ohra

lili jsibni lest?

Dan ix-xahar niccelebraw il-festa

tat-twelid ta’Gesù -

grajja ta’ elfejn sena ilu ...u aktar.

Jien x’qed naghmel biex il-Milied tieghu

jsir kuljum f’qalbi

permezz tat-tqarbin?

Jew forsi jien wiehed minn dawk

li niggosta l-istatwetti tat-tarbija ta’ Betlem

filwaqt li ninsa li l-veru

jinsab fl-Ewkaristija li nircievu

u f’hutna li ghandhom bzonn l-ghajnuna taghna?

Il-Milied ma ghandux ikun festa tal-25 ta’ Dicembru biss

izda ta’ kull jum matul is-sena.

IL-MILIED TA’ PULIZIJA

Kienu ghadhom kemm daqqew il-11.00p.m. meta daqq alarm.  Kienu dahlu f’department store tal-qrib.  Sam, il-pulizija beda jtella’ u jnizzel jekk ghandux jirrispondi.  Jekk imur fuq il-post u jsib li tassew serqu jkollu jdum sighat shah jimla karti kontra karti.  Siegha kulma kien fadallu ghax-shift ta’ lejlet il-Milied u kien ghad irid jixtri r-rigali lill-mara u t-tfal... is-soltu kien ihalli ghall-ahhar!  Izda telaq lejn id-department store. Hass id-dmir isejjahlu.

Meta wasal sab li l-bini kien mitfi u kollox kwiet. U kif kien qed idur mal-bini jara li bieb kbir in-naha ta’ wara deher sgassat. Cempel lil shabu ghal rinforz u hareg mis-shana tal-karozza biex jinvestiga. Ra par saqajn stampati fis-silg frisk. Kienu jaghtu ’l gewwa biss.  Xeghel it-torc u bl-id l-ohra hareg ir-revolver. Ixxarrab bl-gharaq meta ftakar fil-grajja ta’ ghaxar snin qabel.

Kienu ghajtulu ghal serqa f’hanut tax-xorb.  Jiftakar biss li dawl ghamieh u sema’ hoss ta’ tir.  Kien intlaqat izda hu minn naha tieghu spara lejn id-dawl u qatel lill-halliel.  Ghad li ghaddew ghaxar snin il-kustilji kien ghadu jhosshom jugghuh.  Beza’ li l-istorja ser terga’ tirrepeti ruhha.

Ghajnejh bdew joqoghdu ghad-dlam ta’ gewwa.  Min jaf kemm-il darba kien dahal.  Mhux l-ewwel darba li dan il-hanut kien insteraq.  Ftakar fejn kien is-circuit breaker tad-dawl biex jitfi l-alarm.  Xeghel is-swicc u mill-bieb mnejn kien dahal ra figura ta’ xi hadd tahrab ’il barra.  Ghalxejn gera ghax ma lahqux.  Fil-pront waslu shabu.  Hadd ma ra xejn.  Izda Sam kien determinat li jimxi mal-passi li issa kienu jaghtu ’l barra.  “Ha ndur ftit hawn barra,” qal lil shabu u hareg wara l-passi.  Ma damx jimxi wisq ghax il-passi dahlu f’dar block u nofs ’il boghod.  ‘Qbadtek!’ qal f’qalbu Sam hu u tiela’ z-zewg turgien tad-dar fqira.  Sema’ lehen ta’ tfajjel imbikki u mara msahhna tghajjat mieghu. Habbat u wara ftit fethulu... mara, mezz’eta u warajha tifel ta’ xi tnax-il sena mbikki.

Sam seta’ josserva garbage bag sewda u minnha hiereg coat tal-mink.  Id-dar dehret fqira bi ftit li xejn ghamara.  Osserva li l-forn tal-kcina kien miftuh berah bil-burners jaghtu ...l-uniku mezz ta’ shana fid-dar.  Fid-dar kien hemm ukoll tlett ibniet zghar.  “Ghandi kull dritt nahseb li ibnek dahal f’Sears ta’ 110th Street u seraq dak li hemm f’dik il-garbage bag!”

Il-mara ssummat.  It-tifel beda jibki.  It-tlett ibniet ma dehrux iktar. 

“Ridt ingib xi rigali lil ommi u lil huti.  Kulhad jircievi rigal u l-hwienet il-kbar mhux ser ifallu x’hin tisirqilhom xi haga.”

“Jiddispjacini imma ser ikollok tigi mieghi!” qallu Sam.

“Ma’ min ser inhallihom iz-zghar l-ohra?” qalet l-omm.

“Nghid lil tas-Social Services jiehdu hsiebhom huma!”

Harsa tal-biza’ waqghet fuq l-omm.

‘Dak ghaliex ma ghandux missier fuq min isawwar il-karattru!”

“Mela fejn hu missieru?” u hekk kif lissinha Sam iddispjacih ghax milli jidher kienu wehidhom.  Ma kinitx affari tieghu.

“Missieru nqatel meta mar jisraq minn hanut tax-xorb... bhal-lum ghaxar snin ilu!”

Li kieku Sam intlaqat minn stanga ma kienx jistalla hekk.  Mela dak kien li sparalu ghax snin qabel!  Dejjem haseb fih bhala xi hadd sbandut – qatt ma ftakar fih bhala missier ta’ familja.

Sam dahhal il-manetti f’posthom, qabad il-garbage bag u fela x’kien hemm fiha ...coat tal-mink u pupi.  Rigali ghal hutu u ghal ommu u ghalih... xejn.

“Ara x’ser nghidlek!  Ghal lum ser nahfirlhielek.  Ha niehu dawn mieghi lura l-hanut izda jekk terga’ tisraq xi haga, tpatti ta’ kollox!”  Dahhal idu fil-but – hareg karta ta’ $50 u taha lil omm.  “Dawn biex thallas l-ikla tal-Milied ghall-familja tieghek.  Hu hsiebhom. Hasra li tfal bhal dawn jaghtuha ghas-serq.  Merry Christmas!”  U hareg ’il barra bla ma lisser kelma ohra.

“Ma, mela l-Father Christmas mhux l-ahmar ikun liebes?” staqsew innocentament it-tfal iz-zghar lil ommhom.

Sam tbissem f’qalbu u hassu li b’dawk il-$50 kien ta l-isbah rigal li qatt seta’ joffri.