Antropologista sar jaf dan l-ahhar bi tribù f'nofs l-Afrika li ghandu drawwa li ma rahiex fi tribujiet ohra.

Jghid li dan it-tribù partikulari jahtar sultan li jkollu awtorità suprema.  Jikkmanda kollox hu.  Li jghid hu hu dejjem ligi.  U dejjem ghandu ragun.

Mhux biss imma dment li hu sultan ikollu servizz eccellenti.  Ikollu l-ahjar gharix.  Ma jahdimx ghax it-tribù jahdem ghalih.  U meta tinqabad il-priza hu jiehu l-ahjar parti.  Ma jkun jonqsu xejn.  Jghix litteralment hajja 'ta' re'.

Izda din il-hajja ma ttulx hafna.  Jista' jibqa' re biss ghal 90 qamar gdid ...bejn wiehed u iehor ghal seba' snin.  Wara li jghaddu s-seba' snin it-tribù jorganizza festa specjali bil-kant u zfin tradizzjonali.  U f'nofs il-festa r-re jigi maqtul u minfloku jinhatar re iehor.  Ghal seba' snin ohra ...u wara jghaddi mill-istess destin.  U kull darba l-kandidati ghal sultan ikunu bosta.

Ghalina din hi drawwa makabra ...krudila ...bla sens.  U ma nistghux nifhmu kif dan it-tribù jibqa' jsib nies li lesti jghixu ta' re ghal seba' snin u mbaghad jinqatlu hesrem.

DAWN XEGHLU XEMGHA FLOK SEHTU D-DLAM

Ghajnejn kulhadd kienu fuqu kif dahal fix-xarabank.  Ragel twil, irqajjaq, b'ghajnejn sbieh jibru.  Izda b'dehra mdemma' donnhom kienu qed jibku.  Xuxtu bajdanija.  Ma kontx taghtih iktar minn sittin sena.  F'idejh bukkett fjuri sabih.

U tfajla li nzertat bilqieghda qrib tieghu donnha nnamrat mal-bukkett tal-fjuri.  Thares lejh u tiflih fjura fjura.  Anke r-ragel intebah li l-bukkett li kien qed ihaddan kien gibdilha l-attenzjoni.  U tbissem.

F'hin minnhom daqq il-qanpiena u meta waqfet il-karozza ratu jqum minn postu u dlonk halla l-bukkett fjuri f'hogor it-tfajla waqt li qalilha:

          "Naf cert li anke marti tifrah meta nghidilha li ghal dan ix-xahar il-fjuri taghha tajthom lilek."

U dlonk nizel bilgri bla ma qaghad jistenna risposta.  It-tfajla hmaret u tbikkmet.  Imbaghad tbissmet.  Jien komplejt inhares lejn ir-ragel u rajtu diehel ic-cimiterju.

Fakkritni din il-grajja f'esperjenza ohra ta' tfuliti.  Meta siehbi, guvnott fuq tieghu, kien qed ihares lejn Mercedes gdida.  U meta sidha hareg, rah imbellah iffissat lejha.

          "Thobbhom il-karozzi?"

          "Hafna u hija hafna izjed minni.  U weghedtu li xi darba meta nibda nahdem nixtri karozza sabiha u ndawru dawra biha ghax hija ma jimxix.  Iqatta' jiemu kollha fuq siggu tar-roti."

          "Imxi naghtuh dawra issa," qallu.

U t-tnejn marru ghalih u ma' xulxin daru u ghaqqdu ghal siegha shiha.  U dik il-lejla ma kien hemm hadd ferhan daqs it-tifel tas-siggu tar-roti ...u d-driver li hela hinu jdawru.

IX-XJENZA – MERAVILJA JEW MONOTONIJA?

Jikteb Dr Coronato Grech M.D.

Studju ta' l-ispektrum, din id-darba analizi matematiku, sar mill-Iskocciz James Clerk Maxwell (1831 - 1879) waqt li iktar tard id-Daniz Niels Bohr (1885 - 1962) ta spjegazzjoni ta' l-ispektrum ta' l-element ta' l-idrogenu permezz tat-teorija quantum li kien hareg biha l-Germaniz Max Plank (1858 - 1947) permezz ukoll tal-mudell atomiku ta' Ernest Rutherford (1871 - 1937) minn New Zealand.  Dan fetah studju fuq id-dinja atomika li finalment tana l-energija atomika (ghat-tajjeb u ghall-hazin) u d-dinja ferm stramba tal-quantum physics li fuqha tant hija bbazata l-industrija elettronika nkluz dik l-ispluzjoni ta' l-informazzjoni u tal-komunikazzjoni li ghandna bhalissa.  Fl-astronomija mbaghad studju ta' l-ispektrum (ara Il-Hbieb Isejhu Lulju - Ottubru 1996) tana informazzjoni fuq l-origini u l-izvilupp ta' kwiekeb b'varjeta' shiha ta' kwiekeb minn white dwarfs ghal red giants, u skoperti drammatici u sorprendenti bhal pulsars, quasars, black holes, l-espansjoni ta' l-univers u tant affarijiet ohra.  Dawn huma kollha skoperti xjentifici li jaghtu panorama ta' univers immens ferm iktar vjolenti u spettakolari milli qatt seta' jobsor l-imsejken Walt Whitman meta xeba' jisma' fatti u figuri fuq l-astronomija u ried semplicement ihares lejn is-sema u joqghod kuntent jara kwiekeb trankwilli f'sema iswed.

Kemm hu ahjar li flok tibqa' sodisfatt b'li qed tara, sabih kemm hu sabih, tibda tahseb fuq linji xjentifici biex tiskopri sewwa x'inhu dak li qed tara.

Hija din il-kurzita intellettwali li trid tigi kkultivata specjalment fit-tfal, kurzita' li fihom tant hija naturali u friska.  Fiz-zghar l-iktar haga li tista' teqred din l-inklinazzjoni naturali huwa t-taghlim bl-amment jew xi duttrina dommatika.  Fil-kbar imbaghad forsi l-aghar haga hija l-familjarità li bhal anastesija traqqadhom ghall-magija ta' kuljum li naraw madwarna, minn tlugh jew inzul ix-xemx, shab fis-sema, qtar tan-nida, sema bil-lejl, pjanti, annimali, gisimna stess ecc ecc.

Jekk inkunu nafu mqar ftit astronomija, bijologija, kimika, geologija, palentologija, meterjologija, anatomija, fizjologija (u sfortunatament patologija!) iktar napprezzaw id-dinja ta' madwarna, kemm hija prezzjuza u kemm hi temporanja.  Illum hawn hafna kotba u programmi fuq il-kompjuter ta’ livell baziku u popolari dwar dawn l-affarijiet.  U naturalment dan ghandu jghin ukoll ghal apprezzament ahjar fl-arti, fil-letteratura, skultura, muzika ecc ecc.

Forsi hija daqsxejn ta' ironija li l-kwotazzjoni ghal qrib l-gheluq ta' dan l-artiklu hija minn William Blake, karattru interessanti li tant kellu inklinazzjoni mistika (kif jidher mix-xoghlijiet tieghu ta' pittura, incizjonijiet, poeziji) u tant kien kontra x-xoghol ta' Newton (li min-naha tieghu lanqas kien xi karattru helu u kellu wkoll stramberiji tieghu ghax studja wkoll l-alkemija u s-sinifikanza ta' xi siltiet mill-Apokalissi.)

          To see a world in a grain of sand

          And a heaven in a wild flower

          Hold infinity in the palm of your hand

          And eternity in an hour.

Li tkun taf kif iffurmat bicca ramel, kif inhi maghmula, minn x'hiex ghaddiet u kif ghad titbiddel; jew kif inhi mibnija fjura, kif tiffunzjona, kif tigi ffertilizzata, kif l-univers huwa mibni mill-galassiji, il-gisem mibni mic-celloli u l-materja mibnija mill-atomi, dawn kollha u hafna u hafna iktar (li huma bazikament xjenza) ghandhom izidu hafna mal-gost tal-hajja.

Apparentament, fost l-annimali kollha, huwa l-bniedem biss li ghandu l-fakulta' intellettwali li jara u jezamina n-natura, li jiehu idea ta' x'gara fil-passat, x'jista' jigri fil-futur, jirrealizza l-post tal-pjaneta madwar ix-xemx, ix-xemx fil-galassija u l-galassija fost gruppi ohra ta' galassiji, li jahseb fuq il-problemi ta' l-ezistenza u li forsi jipprova jiehu gost bil-prezent qabel ma jwarrab mid-dramm tal-hajja:

          "Now more than ever seems it rich to die

          To cease upon the midnight with no pain

          While thou art pouring forth thy sould abroad

          In such an ecstasy."

                             (John Keats - 'Ode to a Nightingale' 1820)

FORSI JINTERESSAWK

Fomm ta' qaddis

Xi hadd staqsa lill-kappillan ta' Ars ...il-qaddis San Gwann Maria Vianney:

          "Ghaliex meta tippriedka tghajjat hafna u meta titlob bil-kemm tinstema'?"

          "Ghax il-midneb hu iebes biex jisma' imma l-Mulej jisma' anke l-haxix jikber."

Neputi intelligenti

Kiteb lil nannuh:

          "Nann, skuzani li anqas biss bghattlek christmas card ghall-Milied u haqqni li ma tibghatli xejn ghall-birthday tieghi li jahbat hmistax ohra."

Karità

Ragel kien ihobb imur ihabbat il-bieb ta' sinjur ghall-karità.  Is-sinjur kien qalbu tajba u mhux talli kien jaghtih il-karità imma kien ukoll joffrilu ikla shuna f'daru.  Imma darba kien qed jippranza ma' xi hbieb u meta habbatlu l-fqir tah xi flus u qallu li dak inhar ma setax idahhlu gewwa ghax fuq il-mejda kien hemm hbiebu:

          "Ma jimportax.  Jien niekol anke fil-kantina."

          "Imma jimporta jekk il-laham ikun kiesah?"

          "Jien kiesah joghgobni iktar milli jahraq."

          "Mela ejja ghada ghax il-laham ghadu hiereg minn gol-forn!"

Vizzju

Pawlu kellu vizzju.  Kien jaf bih imma ma setax jaqtghu.  Kien ihobb jilghab ghall-flus.  Darba nqabad ma' xi ohrajn f'kazin u ttella' l-Qorti.  Il-magistrat wahhlu Lm250.  Pawlu nstema' jghid:

          "Jekk wahhalni Lm250 meta kont qed nilghab flusi, ara x'somma kien iwahhalni kieku kont qed nilghab flusu."

Ma tistax tonfoh 'il barra u tiekol fl-istess hin.

Parir ta' missier

          "Fejn naf x'inhu dmiri?" staqsa z-zaghzugh.

          "Dak li l-inqas ghandek aptit taghmel imma taf li jrid isir," wiegbu missieru.

Seher in-natura

Kieku l-qawsalla kellha tidher f'post wiehed biss f'xi jum ta' matul is-sena, kieku min jaf kemm jigu organizzati giti turistici biex ma nitilfux din id-dehra ta' seher.  Imma ghax tidher spiss u f'hafna postijiet bilkemm nintebhu biha.

Slogans

Ditta Amerikana ghandha dan is-slogan:

          "Dak li lbierah deher impossibli, illum sar possibli u ghada jkun ghalina facli."

Slogan li jista' jghodd ghalina wkoll.

KIF BDEW?: Il-Potato Chips

Illum dawn huma popolari hafna mhux biss f'pajjizna imma mad-dinja kollha.  Fl-Amerika biss jinbieghu b'$4,000,000,000 fis-sena ...industrija qawwija hafna.  Izda interessanti nkunu nafu kif bdew.

Certu George Crum, kok f''Corey Moon Lake House f'Saratoga, l-Amerika, tilef it-tempra meta ragel li kien qed jiekol fir-ristorant baghatlu lura ghal darbtejn il-platt mimli patata moqlija bl-ordni 'il-patata rridha irqaq u moqlija iktar'.  Biex jinkih George qata' l-patata rqiqa daqs ostji u hallihom ghal hin twil fil-forn.  Imbaghad ipprezentahomlu.  Kien qed jistenna ghajta imma kien lest ghaliha.

Izda r-ragel tant ha gost bihom li ordna platt iehor.  Haddiema ohra daquhom u anke lilhom ghogbuhom.  U hekk twieldu l-potato chips li ghal hafna snin kienu jissejhu Saratoga Chips.

La darba dak li ghandek inghatalek ghalfejn tiftahar bih

bhallikieku qlajtu int?

Kien ghadu jibda l-karriera ta' ghalliem