Sabiha l-leggenda ta' San Kristofru.

Tirrakkonta li dan kien ragel godli

twil ...mibni b'saffejn

li xtaq dejjem 'iservi lil min kien l-aqwa'.

U dar u gera shih ifittex lill-qawwija

izda dejjem sabhom jibzghu minn xi haddiehor

u kollha telaqhom hesrem

ghax hu ried biss iservi lil min kien l-aqwa.

U fl-ahhar fid-dezert

Ra raheb jitlob u semghu jtenni b'herqa

            "Int li fuqek ma hemm hadd."

U Kristofru waqaf.

Kien fl-ahhar sab lil min kien l-aqwa.

            "Ha nservi lir-Re tieghek!" talbu b'herqa.

U r-raheb qallu:

            "Nahseb li ssibha tqila

            jekk inqabbdek issum jiemek

            u forsi ma tidrax hajja ta' talb kontinwu

            la darba ma drajtx minn età zghira

            imma int b'sahhtek

            u b'sahhtek tista' sservi lil min hu l-aqwa."

U baghtu ftit mili 'l boghod fejn kien hemm xmara.

            "Xoghlok li ggorr in-nies

            minn naha ghall-ohra u tithallas qatt ta' hidmietek

            Xi darba 'min hu l-aqwa' jurik kemm ha pjacir b'ghemilek.

            Ghall-ikel tinkwetax.

            Ejja fil-ghar tieghi

            Fejn jiekol wiehed jieklu tnejn u Min hu l-aqwa jipprovdielna."

U r-ragel godli ntasab hdejn ix-xmara

jgorr lil dawk kollha li xtaqu jaqsmu

zghar u kbar, ghonja u foqra

u qatt ma thallas tal-vjaggi tieghu.

Imma darba hassu joghtor.

It-tfajjel li kien refa' biex jiehdu

fejn ommu fuq ix-xatt l-iehor

kien qisu sar ta' metall tqil

u jitqal ma' kull pass li jaghmel.

Fejn qabel kien jigri b'min irikkeb

issa kemm kemm jiflah imidd pass iehor.

U meta wasal in-naha l-ohra

waqaf b'nifsu maqtugh, gharqan

...bla nifs ...hasbu li wasal fl-ahhar.

U dlonk it-tfajjel tbissem u qallu:

"Illum erfajt lil min hu l-aqwa.

Ridt irroddlok hajr li ghal tant snin erfajt lil huti."

U t-tfajjel gheb b'heffa ta' l-ghageb.

U meta dik il-lejla

r-ragel godli qal il-grajja lir-raheb twajjeb

dan ferahlu u qallu:

            "Dak kien Gesù mohbi f'tarbija

            u mil-lum 'il quddiem jinbidel ismek

            u flok ragel godli tissejjah Kristofru

            ghax garrejt lil Kristu."

Kristofru ghex bosta snin u baqa' sa l-ahhar isefter lill-ohrajn

dejjem jitbissem u jiftakar f'dak il-mument ta' l-ghageb

meta t-tarbija qaltlu:

            "Illum garrejt lil min hu l-aqwa." 

DR CORONATO GRECH M.D. ikompli l-artiklu dwar

L-GHAJN

Fost il-molluskoli mbaghad insibu l-ikbar ghajn li hija tal-klamar ggantesk u li fiha dijametru ta’ 30 centimetru.  L-insetti mbaghad ghandhom ghajnejn ta’ struttura totalment differenti, b’kull ghajn fiha hafna lentijiet zghar li jaghtu stampa mozajka u bla kuluri li iktar hija sensittiva ghal movimenti milli ghad-dettall, ghalkemm dawk b’hafna lentijiet (ez tal-mazzarell fiha iktar minn elf lenti) tara ferm iktar car minn tan-nemel (b’disa’ lentijiet biss).  Xi nsetti, bhan-nahal, u araknidi, bhall-brimb, ghandhom tliet ghajnejn zghar (ocelli) ohra ferm iktar semplici.  In-nahal kapaci jara wkoll l-ultraviolet u allura kapaci juza’ d-direzzjoni tax-xemx biex isib l-ikel jew ix-xehda, anke f’sema mimli shab.  L-ghajnejn tat-tajr li joghdos taht l-ilma, taz-zring u tal-kukkudrill huma adattati biex jaraw car sew taht l-ilma u kemm barra mil-ilma fenomenu li jinduna bil-bzonn tieghu kull minn x’hin joghdos jiftah ghajnejn taht l-ilma.  Ghajn ohra stramba, jekk tista’ ssejhilha ghajn, hija dik tal-gremxula msejha ‘tuatara’ li tinsab biss fuq xi gzejjer tal-Pacifiku.  Din l-ghajn tinsab fil-qurriegha ta’ rasha u mghottija bil-gilda u li bhaz-zewg ghajnejn l-ohra normali ta’ dan ir-rettilu ghandu lenti, retina u nervituri li jikkomunikaw mal-mohh.  Aktarx li din l-ghajn hija sensittiva biss ghad-dawl u dlam u sservi bhala arlogg bijologiku u l-organu ekwivalenti fil-mammiferi hija l-glandola pineali li però tinsab 'l isfel fil-mohh.  (Il-filosofu Franciz Rene Descartes 1596 – 1650 kien sostna li din il-glandola hija l-punt fejn l-idejat jikkomunikaw mal-materja fl-iskema filosofika tieghu duwalista).  Annimali zghar mikroskopici mbaghad ma ghandhomx ghajnejn ghalkemm xi whud ghandhom bhal tikka sensittiva ghad-dawl.

Bhal kull organu iehor il-ghajn (jew l-ghajnejn ghax il-mard ta’ l-ghajnejn rari huwa f’wahda biss) hija suggetta wkoll ghal mard bid-differenza li dan huwa forsi l-iktar li jbezza’, u bir-ragun.  L-ghama hija fost l-iktar katastrofi koroh.  Immagina taghlaq ghajnejk imqar ghal minuta wahda biss.  Intant fost il-mard komuni nsibu nfezzjoni u fuq skala mondjali t-trakoma (infezzjoni tittiehed hafna kkagunata minn virus) ghadha l-kawza ewlenija ta’ ghama fost il-pajjizi.  Imbaghad hemm il-glaucoma, pressjoni zejda fil-likwidi ta’ l-ghajnejn minhabba xi difett fic-cirkulazzjoni; kataretti, fejn biz-zmien il-lenti ticcajpar; retinopatiji fir-retina minn dijabete jew pressjoni; u difetti ta’ l-iffukar tad-dawl fejn l-immagni ma tigix preciz fuq ir-retina, imma qabilha jew (teoretikament) warajha, difetti li jistghu jitrangaw b’nuccalijiet (fost l-ewwel nuccalijiet insibu dak tat-Taljan Salvino degli Armati 1245-1317) jew contact lenses; jew dan l-ahhar (1997) operazzjoni bil-laser.  Hemm min imbaghad ma jaghrafx kuluri, l-iktar komuni hija li ma jaghrfux bejn l-ahmar u l-ahdar, kundizzjoni iktar komuni fl-irgiel u li tissejjah Daltonizmu ghall-Ingliz John Dalton (1766 – 1844) li kien ukoll dak li rega’ qajjem it-teorija atomika.  (Dalton kien Quaker u allura meta riedu jonorawh ma setax jilbes it-toga hamra ta’ l-Università ta’ Oxford imma serrah mohhu li ta’ l-inqas ghalih it-toga kienet griza u allura kollox sew!!)

B’organu daqstant importanti ma setax jonqos li l-ghajnejn ma jidhlux ukoll fil-miti u superstizzjoni.  L-allat gieli kienu deskritti b’hafna ghajnejn biex juru li jaraw kollox ez. Marduk tal-Babilonja kellu erba’ ghajnejn u l-Egizzjana Bes kellha ghajnejn madwar gisimha kollu. 

(Dr Grech itemm dan l-artiklu fil-harga ta' April)