|
+L-Iben t'Alla sar Bniedem Mejju 2009 numru 513
Fl-aħħar Kipling iddeċieda li jmur ikellmu u jagħtih ħasla b’ilsienu: “Ara s-Sur Kipling. X’ġabek ’l hawn ħabib?”
“U int tiktibli l-ittri biex jien ma ngħaddix iktar inħokk mal-ħajt.” “U qisni qed nikteb lill-ħajt.” “Kompli iktibli Sur Kipling. Qed nagħmel negozju eċċellenti għax ittra tiegħek iġġib ħafna flus. Kompli iktibli u għidli biex ma ngħaddix minn taħt il-ħajt u jien inkompli nbigħ l-ittri li tibgħatli.” L-egoiżmu ma jafx jirraġuna ħlief b’viżjoni waħda… l-ewwel jien, it-tieni jien u t-tielet jien ukoll. COFFEE BREAK - waqfa qasira fil-ġirja tal-ħajja mal-awtur Paulo Coelho (Għaddejjin b’pass mgħaġġel wisq li kultant anqas iħallilna żmien nirriflettu. Dawn il-ħsibijiet qosra huma għal dawk li kapaċi jieqfu biex jiflu skop il-ħajja.) Paulo Coelho jirrakkonta: Kont qiegħed ma’ marti Christina fi Praga fix-xitwa tal-1981 u fuq pont minnhom li kien jaqsam ix-xmara rajna żagħżugħ ipitter. Qrobna lejh u l-pitturi tiegħu għoġbuna.
Għażilna
waħda u xtrajnieha. U jien stagħġibt kif f’dik il-kesħa kollha il-pittur żagħżugħ kien bla ingwanti meta jien għalkemm imlibbes sewwa kont inħossni kważi nirtgħod fil-ġewwien tiegħi.
“Ma nilbisx ingwanti għax inkella ma nħossx il-lapes f’idi u l-pittura ma toħroġx tajba biżżejjed.”
U tant ħa pjaċir li konna waqafna ħdejh u xtrajna pittura tiegħu li talabna nieqfu ftit ieħor ħalli jpitter lil marti. Aċċettajna bil-qalb u marti ssaħħret tarah joħloq xbihatha b’erba’ daqqiet ta’ lapes.
Ġabha
sabiħa u jien offrejtlu xi flus għaliha. Imma ma riedx. Qalilna li kien tahielna b’xejn għax f’dik l-għodwa kiesħa ħadd ma kien waqaf ħdejh la biex jixtri u anqas biex jgħidlu kelma.
Infridna ferħana. Aħna nġorru l-pitturi u hu jġorr l-apprezzament tagħna għax ħilatu.
U dak il-ħin intbaħt li hu ma kienx jaf Portugiż u jien ma kontx naf inlissen kelma biċ-Ċek imma xorta konna tkellimna u ftehimna mingħajr bżonn ta’ interpretu.
It-tbissim ta’ bejnietna il-mossi ta’ idejna il-ħarsa li tajna lil xulxin kienu warrbu l-bżonn tal-kelma.
Għax l-apprezzament u l-imħabba huma bla fruntieri jiftehmu minn kulħadd u jħallu warajhom sliem u paċi.
Il-ħażin hu li aħna fil-ġirja sfrenata tal-ħajja nkunu mgħaġġlin wisq biex nieqfu u napprezzaw is-sabiħ kollu li l-Mulej tafa madwarna. WIRDIENA jikteb DR CORONATO GRECH M.D.
L-ewwelnett hemm ħafna tipi jew speċi ta’ wirdien. Fost l-ispeċi kollha ta’ annimali, l-iktar li hemm huma nsetti. Fil-fatt mill-madwar miljun speċi ta’ annimali li ddeskrivew ix-xjentisti, iktar minn 800 elf huma nsetti u tipi ġodda għadhom jinstabu kuljum, l-iktar fil-foresti tropikali. U jerġa’ fost l-insetti wieħed mill-ikbar gruppi huwa dak tal-wirdien li fih iktar minn 3500 speċi. Hawn f’Malta għandna biss 5 speċi – Wirdiena tad-Djar, Wirdiena Ħamra, Wirdiena Sewda, Kokroċ Isfar u Wirdiena tal-Għelieqi. Biex nikkunsidraw daqsxejn fid-dettal għażilt il-Wirdiena l-Ħamra li ġġib l-isem xjentifiku ta’ Periplaneta americana, li minkejja l-isem, iddaħħlet mill-Afrika mhux mill-Amerika. Bħall-insetti l-oħra kollha din il-wirdiena tikkonsisti minn tliet partijiet prinċipali – ir-ras, il-qadd jew toraċi, u ż-żaqq. Ir-ras hija tassew grotteska u li jkollha tkun kbira xi nofs metru altru li tkun tat-twerwir. Il-moħħ huwa żewġ boċċi żgħar bojod li minnu ħerġin nervituri għal mal-ġisem kollu. L-għajnejn huma nofs ballun ta’ mużajk ta’ mijiet ta’ lentijiet li jaraw biss fl-iswed u abjad u mingħajr dettal – iktar sensittivi għal movimenti u dellijiet, bħal per eż xi predatur jew żarbuna. Ħerġin mir-ras qrib l-għajnejn hemm żewġ antenni li huma twal daqs il-gisem kollu – madwar 30 sa 50mm – u li huma bihom il-wirdiena kapaċi xxomm u tħoss x’hemm madwarha. Il-ħalq imbagħad, b’sensiela ta’ tnalji u mqassijiet, huwa singularment ikrah. Bħall-bqija tal-insetti l-oħra l-ġisem ta’ wirdiena huwa iebes fuq barra u artab fuq ġewwa għax il-qoxra hija l-iskeletru, bil-muskoli u organi kollha mwaħħlin fuq ġewwa. In-nifs huwa stramb għalina għax dan tieħdu minn sensiela ta’ toqob matul żaqqha kollha. Dan il-metodu ta’ respirazzjoni huwa effiċjenti biss għal ġisem ta’ ftit ċentimetri u hija r-raġuni prinċipali għaliex l-insetti huma kollha żgħar. Il-qalb hija biss f’forma ta’ tubu muskulari u d-demm huwa trasparenti. Ħerġin minn isfel tat-toraċi hemm sitt saqajn b’ganċijiet żgħar fil-ponot, waqt li minn fuq hemm ħerġin żewġ pari ġwienaħ. Din it-tip ta’ wirdiena kapaċi ttir (xi ħaġa partikularment allarmanti għal min jibża’ minnha għalkemm fil-fatt ma hija kapaċi tagħmel ebda ħsara b’xi ħabta diretta anke jekk tidħol taħt il-ħwejjeġ! Il-ħsara tista’ tiġi mill-mikrobi li ġġorr mal-partijiet ta’ ħalqha u saqajha u li bihom tniġġes l-ikel. L-organi sesswali - it-testikoli u t-tubi għal barra u l-ovarji u t-tubi għal barra - huma fiż-żaqq, li fil-mara hija ikbar u iktar wiesa’. Ir-raġel (wirdienu?) għandu bħal żewġ antenni żgħar fuq wara biex jaqbad lill-mara waqt l-att sesswali. Il-wirdiena tbid madwar 16-il bajda li minnhom joħorġu ż-żgħar, li apparti mid-daqs u li ma għandhomx ġwienaħ, jixbhu lill-kbar. Fi kliem ieħor iż-żgħar tal-wirdien ma jgħaddux mit-tibdil drammatiku ta’ metamorfosi – bajda, dudu, fosdqa, u farfett. Huma jieħdu madwar sena biex isiru adulti. Din il-wirdiena tgħix madwar sentejn u fihom tbid madwar 800 bajda. Minkejja l-isforzi tagħna biex neqirduhom u nwarrbuhom minn ħdejna, il-wirdien jinsab madwarna fi kważi kull ambjent, (l-iktar f’dak mudlam, sħun u umdu), imma anke fejn suppost l-iktar li hemm indafa u iġjene. Il-fatt huwa li bijoloġikament il-wirdiena hija suċċess kbir. Nafu minn fossili li l-wirdien ma tantx tbiddel fil-forma f’dawn l-aħħar 320 miljun sena, li juri kemm kapaċi jadattaw u jirkupraw. Anke l-pestiċidi kollha li vvintajna ftit kellhom suċċess. Jingħad li kieku kellu jkun hemm olokawst nukleari u jinqerdu l-maġġoranza tal-annimali u pjanti (u s’intendi aħna), ikunu l-wirdien li jeħilsuha. U inti? Tibża’ mill-wirdien? Jekk iva u ma tistax tegħleb il-entemophobia, ftakar li mintix waħdek, anzi qed f’kumpanija kbira, (u mhux bilfors feminili). Pietru l-Kbir tar-Russja (1672-1725) kien raġel enormi (sitt piedi u seba’ pulzieri), mexxej famuż (li fost l-oħrajn, bena l-belt ta’ St Petersburg u l-flotta Russa), brutali (lill-maħbub ta’ martu qatagħlu rasu u poġġieha ġo vażett f’kamritha - minkejja li hu kellu nisa oħra) ….u jitwerwer minn wirdiena. Intant, dak x’għadda minn taħt il-mejda? FORSI JINTERESSAWK
Żmien u
gradi Il-monsinjur Pintonello kien isqof tas-suldati u dan fil-grad kien qisu ġeneral fl-armata Taljana. Miegħu fl-armata kien hemm Angelo Roncalli li kien biss kappillan li fil-grad kien qisu kapural. Ħafna snin wara ż-żewġ persunaġġi ltaqgħu meta Roncalli kien sar Papa u Pintonello b’umiltà u stima kien ser jinżel biex ibuslu idu imma l-Papa ma ħalliehx. “Ma tarax li ġeneral qatt ma jinkina quddiem sempliċi kapural.” U t-tnejn infexxew jidħku jiftakru fil-ġrajjiet ta’ 50 sena qabel.
Lill-istess Papa xi ħadd staqsieh kif isib ħin għal kollox meta hu tant imħabbat. Wieġeb: “Nagħmel li nista’, inħalli lill-oħrajn jagħmlu li jistgħu, inħajjar lill-oħrajn jagħmlu li jistgħu.”
Argumenta
mal-ħajt! Fred Astaire, forsi l-aqwa żeffien li qatt ipproduċa Hollywood, kien ħiereġ minn restaurant u xi ħadd waqqfu u qallu: “Kif int Charlie? X’waħda din kemm għolobt! Nafek b’wiċċ imfaqqa’. U kont itwal ukoll. Xi ġralek?” “Jien m’iniex Charlie. Jien Fred Astaire.” “Biddilt ismek ukoll?” Mur fiehem lil min ma jridx jifhem! Mhux kollox minn fuq xkaffa
“Mummy ixtrili baby boy bħal dak!” Qed ngħixu fi żmien li kollox donnu jista’ jinxtara bil-flus. Nikbru bl-idea li kollox jista’ jinxtara. Maż-żmien nintebħu li hemm ħafna ħwejjeġ li l-ebda flus ma jistgħu jixtru fosthom is-saħħa u l-ferħ. Jalla nintebħu meta ma jkunx tard wisq.
Kulħadd
bir-raġuni tiegħu Waqaf fejn pompa tal-petrol b’karozza li kont tistagħġeb kif timxi kemm kienet antika u mdamdma. Sidha talab gallun petrol. Sid il-pompa qallu: “B’gallun ma tantx twasslek bogħod. Għaliex ma timlihiex la qiegħed hawn!” “U jekk tiqafli u ħadd ma jkun jista’ jirranġaha x’nagħmel bil-petrol li jkun fadalli bit-tank?” Tiskanta… kulħadd ikollu r-raġunijiet tiegħu anke meta taħseb li dak li qed jagħmel hu bluha u bla sens. L-inkwiet jiżen uqija jew tunnellata… l-għażla f’idejna. AĦBARIJIET TA’ INTERESS IL-LAQGĦA TA’ APRIL
Nirringrazzjaw li Dr Galea tal-lezzjoni interessanti li bena fuq dawn il-punti li jekk inżommuhom quddiem għajnejna nkunu aktar oġġettivi fil-problemi li nitlaqgħu magħhom ta’ kuljum. Ħajr lil Robert Borg, barman tal-każin tal-Youngsters tad-drinks li qassamna wara l-laqgħa. Charlton Portelli ta’ Triq il-Qiegħa tela’ fir-rigal (ir-raba’ volum ta’ Il-Ħbieb Isejħu bl-Istejjer). STEDINA ...għal-laqgħa ta’ Mejju. Ser issir nhar is-Sibt 2 ta’ Mejju fit-8.15p.m. wara l-aħħar quddiesa fil-parroċċa. Ser ikellimna supretendent tal-pulizija u s-suġġett ser ikun: Fil-ħajja żomm l-ordni u l-ordni żżomm lilek. Inħeġġukom biex tattendu u tfakkru mhux biss lil sħabkom ġuvintur iżda anke old boys li xi darba jew oħra kienu jattendu din il-laqgħa anke jekk illum huma missirijiet. Nisimgħu xi ħaġa li tiswielna u ngħidu kelma bejnietna. Ejja u tara kif tibqa’ tiġi għaliex tieħu gost. Mela ħabib narawk nhar… is-Sibt 2 ta’ Mejju fit-8.15p.m.
IL-ĦAJJA: Meta nitwalu biżżejjed biex nilħqu l-vażett taz-zokkor, ma jibqax jogħġobna z-zokkor. FUQ IL-PASSI TA’ SAN PAWL
[Alla] jfarraġna f’kull niket tagħna, biex nistgħu aħna wkoll bil-faraġ li għandna mingħand Alla, infarrġu l-oħrajn fin-niket.” 2 Kor. 1:4
Robert M Herhold jikteb: Qassis tal-militar spiċċa bla saqajn minħabba feriti tal-gwerra. Ħassu mitluf u bla skop. Bil-mod il-mod xi ħaġa tremenda ġrat – sab skop ġdid għall-ministeru tiegħu. It-tobba xtaquh jitkellem ma’ pazjenti li kienu ser jgħaddu minn operazzjoni bħal tiegħu. Il-grazzja ta’ Alla waslet għandu filli jinkoraġġixxi lill-oħrajn… U b’dan il-mod anke hu aktar aċċetta s-sitwazzjoni tiegħu.
L-istorja tal-qassis turina l-ħsieb ta’ San Pawl f’dan il-qari. B’dan il-mod anke jien nistaqsi lili nnifsi kif għinni Alla biex jien ukoll inkun kapaċi ngħin lill-oħrajn.
Jum kbir ikun meta l-bniedem jibda jqum fuq saqajh. Ikun għex, biex ngħidu, ġo kamra kollha mirja… issa wħud mill-mirja jinbidlu fi twieqi. Henry Emerson Fosdick DR MICHAEL GALEA PhD ikompli s-sensiela ta’ artikli dwar problemi fit-tfulija… li għadhom jinteressaw lil dawk li ma humiex daqstant żgħar...
Hemm bżonn li dan is-suġġett jiġi meqjus fit-totalità sħiħa tal-bniedem. Fatturi importanti li jeħtieġ nagħtu kashom meta nitkellmu fuq dan is-suġġett, huma: a) stress familjari, b) tfal b’dgħufijiet ereditarji, u c) ftit wisq riżorsi u għajnuniet. Fost it-tipi ta’ psikopatoloġija li qed nirreferu għalihom, insibu tliet problemi li jinteressawna mill-qrib, jiġifieri dawk li għandhom x’jaqsmu ma’: l-Attenzjoni, dawk Interni u dawk Esterni. Problemi ta’ Attenzjoni Fost dawn, minn ta’ quddiem insibu l-Attention Deficit Disorder (ADD). Dawn huma klassi ta’ kundizzjonijiet li fihom l-attenzjoni hi problematika. Ma’ din, spiss ikun hemm problemi fil-livell esaġerat ta’ enerġija. Fuq dawn il-kundizzjonijiet, tkellimna diġà. Problemi indirizzati Esternament Hawnhekk insibu dawk imsejħa ‘Oppositional Deviant Disorder’(ODD) u ‘Conduct Disorders’(CD), jew problemi ta’ Kondotta. Hawnhekk, persuna turi l-għadab u rabja tagħha esternament, ’il barra minnha nnfisha, lejn ħaddieħor (persuni oħra, ambjent, annimali, eċċ.). L-ODD hi kundizzjoni fejn persuna tħossha faċilment irritata mill-imġiba tal-oħrajn. Kapaċi jaslu li jpattuha, jekk iħossu li saritilhom azzjoni ħażina. Faċilment u deliberament ipattu għal azzjonijiet li jemmnu sarulhom biex iweġġgħuhom, u intenzjonalment ma jħossux empatija lejn ħaddiehor u jippruvaw idejqu lill-oħrajn. Il-kriterji biex tagħraf il-problemi ta’ Kondotta (CD) huma: - aggressjoni lejn nies u/jew annimali (anke b’użu ta’ armi) - qerda ta’ proprjetà (bin-nar, tkissir, eċċ.) - gideb, serq u/jew oppożizzjoni diretta lejn liġijiet, kmandi, eċċ. L-iktar li jolqotna f’dawn il-kundizzjonijiet hi l-aggressjoni u rabja estrema flimkien ma’ delikwenza spissa. Din tinkludi anke reati kriminali. Tfal b’din il-kundizzjoni soltu ma jħossu xejn għat-tbatija ta’ ħaddieħor (nies u annimali). Għalkemm hu maħsub li problemi ta’ kondotta huma ereditarji u ġenetici, influwenzi mill-ambjent żgur li jaffettwaw. Per eżempju, ambjenti ta’ familji mkissra, fejn hemm ħafna gwaj u nkwiet, bla privatezza xejn, jidhru li jgħinu dan it-tip ta’ problemi. Tajjeb li jingħad li numru ta’ adoloxxenti jgħaddu minn żmien li fih juru xi tipi ta’ delikwenza, bis-subien jgħaddu fin-numru lil bniet. Però din hi biss għal żmien qasir. Rigward terapija, irid jingħad li dawn il-problemi huma diffiċli ferm u mhux la kemm jitwarrbu għal kollox. Jitolbu ħidma professjonali, għajnuna sfiqa mill-ġenituri, u osservazzjoni kontinwa. (Dr Galea jkompli dan l-artiklu fil-ħarġa ta’ Ġunju) |
L-awtur
ċelebri Rudyard Kipling ħass li għandu jikteb ittra ta’ protesta lil
sewwieq ta’ xarabank għax dan kien jgħaddi jħokk mal-ħitan tal-ġnien
tiegħu u kien qed iqaċċat, kull darba, biċċa minn siġra li kienet għażiża
ħafna għall-awtur. Iżda s-sewwieq baqa’ jgħaddi jħokk mal-ħajt bħal qabel.
“Taf x’ġabni hawn? In-nuqqas ta’ prudenza tiegħek li tgħaddi tħokk mal-ħajt
tal-ġnien u kull darba tqaċċat biċċa mis-siġra li għandi sporġuta ’l barra
mill-ħajt!”
Wirdiena!
Din il-kelma aktarx li ġġib xeni ta’ nsett kannella, komuni u beżżiegħi…..u
r-rifless li tgħaffiġha; jew immaġni (aktarx femminili) ta’ xi monstru
feroċi, akkumpanjati b’sintomi mill-iktar allarmanti. Hu x’inhu r-reazzjoni
umana (anzi umanistika) għandha tkun ta’ affaxxinazzjoni għax wirdiena
hija, wara kollox, insett interessanti ħafna. Ikkunsidra ftit.
Daż-żmien
biex jgħinu lill-ommijiet jixtru b’iktar kumdità mis-supermarket, l-awtoritajiet
qed jipprovdu trolleys b’post apposta fejn jitpoġġew it-trabi żgħar. Tifla
żgħira kienet qed tixtri ma’ ommha u rat waħda minn dawn it-trolleys
b’tarbija fiha. U dlonk it-tifla talbet lil ommha:
Il-laqgħa
saret lejlet Ħadd il-Palm u s-suġġett li qabad il-psikologu Dr Michael
Galea PhD kien ‘Ma hemmx Għid il-Kbir mingħajr il-Ġimgħa l-Kbira’. It-tbatija
hija xi ħaġa li ma nistgħux ngħaddu mingħajrha. Trid tbati biex tikber u
ma teżisti l-ebda short cut. Il-biki tat-tarbija tat-twelid hu
sinjal li qed tifhem li minn dak il-mument ’il quddiem trid tfendi għal
rasha… ommha ma tistax taħsbilha għal kollox. Sewwa li nżommu quddiem
għajnejna ċerti punti biex jgħinuna nissuperaw waqtiet diffiċli. Nifhmu
dak li jgħidu l-Ingliżi ‘Delayed Gratification’. Bosta drabi ngħaddu minn
tbatija biex ingawdu aktar tard. Jekk wieħed joqgħod iġib quddiem għajnejh
kemm ser tiswielu ta’ ġid fil-futur ikun f’pożizzjoni aħjar biex jaċċetta
dak li jkun għaddej minnu. Hemm bżonn li nkunu responsabbli ta’ dak li
nagħmlu. Il-fatt li tkun qed tikber jiżdiedu miegħek ir-responsabbiltajiet…
kemm tiegħek kif ukoll ta’ dawk ta’ madwarek. Min iwaħħal dejjem f’ta’
madwaru nkella dejjem iħares lura lejn ħajtu u joqgħod iħammem fuq
problemi u diffikultajiet li kellu fil-passat ikun f’pożizzjoni li jaqa’
f’dipressjoni u dak kollu assoċjat ma’ din is-sitwazzjoni. Min ikun
f’dipressjoni jispiċċa jqiegħed rasu ġo rokna u jinsa li wara dahru hemm
dinja ta’ oppotunitajiet. Kulħadd għandu paġni mhux daqstant sbieħ f’ħajtu
iżda dak li għadda għandna nqisuh sempliċement bħala passat u ma nħalluhx
ixikklilna l-preżent. Il-verità hija ħaġa oħra li għandna tnaqqsilna l-ansjetà
u l-uġigħ. Meta tara sewwa x’inhi l-verità ma toqgħodx toħloq problemi
aktar milli jeżistu. Bosta drabi aħjar taċċetta verità li mhix daqshekk
sabiħa milli toqgħod timla rasek b’suppożizzjonijiet li bosta drabi ma
jistgħux iseħħu. U fl-aħħar għandna bżonn bilanċ. Tiltaqa’ ma ċerti nies
li dak kollu li għandu x’jaqsam ma’ ħajjithom jarawh jew abjad inkella
iswed… jew sabiħ biss inkella ikrah biss. Iżda l-ħajja mhix hekk. Anzi
aktar kollox hu sfumaturi ta’ griż… minn ċar sa skur iżda xejn ma hu abjad
silġ u anqas hemm xejn iswed dlam.
Psikopatoloġija fost it-Tfal