Ottubru 2006 - Harga Nru 482
+ L-Iben t'Alla sar Bniedem

Kienu grupp ta’ sitt guvintur… jaghtu fastidju lix-xemx ghaddejja...jinkwetaw lil kulhadd imma huma ma jinkwetaw b’xejn. U ftehmu li jiehdu holiday flimkien. Imbarkaw fuq vapurett li kellu jwassalhom fuq gzira zghira fil-Mediterran… u hemm iqattghu xahar camping… boghod mill-ghajnejn gharriexa tan-nies.

Fuq il-vapur kemm-il darba ppruvaw jigbdu saqajn il-bahrin u l-passiggieri u anqas iddardru jittentaw xi ftit lill-kaptan meta rawh jingabar ftit u qabel l-ikel itenni xi talba qasira.

           “Mela ghadek temmen kaptan?” staqsieh xi hadd minnhom bid-dahka.

           “U nibqa’. Bla fidi ma tghix ta’ nies imma ta’ annimal.”

           “U x’temmen kaptan..x’temmen?” staqsa dlonk l-iehor imbissem.

           “Li jien u int u kulhadd qeghdin f’idejh u ghandna lkoll nirringrazzjawh  ta’ kulma jaghmel maghna.”

           “Ahna ma tantx nitolbu ghax ftit insibu hin.”

Jum minnhom qamet maltempata qalila. Il-vapurett deher joghla u joghdos qisu kaxxa sulfarini. Iz-zghazagh twerwru. Intasbu f’rokna u wiehed minnhom beda jtenni xi talb biex il-Mulej jehlishom. F’daqqa wahda raw il-kaptan.

           “X’tahseb?” qalulu.

           “Ma niftakarx maltempata bhal din. Jekk nehilsu jkun miraklu.”

           “Ejja itlob maghna,” stiednu wiehed minnhom imwerwer.

           “Habib, jien nitlob fil-bnazzi. Fil-maltemp dmiri jkun kif ser inwassal il-vapur sal-port.”

Ghal xi whud it-talb jezisti biss waqt il-mard jew xi salib iehor. Meta ser nifhmu li lil Alla ghandna bzonnu dejjem u mhux biss meta nidhlu f’xi saram. Ejja nieqfu ftit u ghalkemm forsi l-bnazzi xorta ntennu xi talba sabiha biex meta jinqala’ l-maltemp ma nitwerwrux. Nifhmu li fis-sema ghandna missier li jaf bina u lest dejjem jghinna.

KUCCARINA GHASEL FI TRIQ IL-HAJJA

 

Bhas-soltu nhar ta Sibt ic-ckejken John

kien jitlaq kmieni lejn il-gnien ta’ biswithom.

Jum ta’ vaganzi li fih jistrieh

u jserrah ukoll lil ommu li kien ikollha hafna x’taghmel.

 

Gera ma’ shabu u tbandal bi shih

u meta ghejja waqaf u ntasab fuq bank

fetah il-kolazzjon u beda jnaqqar.

Dlonk fejnu resaq xwejjah

li qaghad ihares lejh bil-hniena

John offrielu parti

mill-kolazzjon tieghu

li x-xih accetta bil-qalb

u lefilfu f’hakka t’ghajn.

Waqt li ghannaq mieghu

lic-ckejken tbissimlu u qallu:

“Tkun imbierek ibni…

kont bil-guh mejjet

anqas sahha nterraq ma kien baqaghli.”

 

U c-ckejken tant inhakem mit-tbissima

li dlonk qallu:

“Fadalli iktar u jien m’iniex bil-guh.”

U tah bicca hobz ohra

li x-xih rega’ leflef f’daqqa

u mill-gdid haddan lit-tfajjel

u bil-qalb tbissimlu.

U meta wasal hdejn ommu qalilha:

“Mummy illum rajt il-Mulej.

Kien bil-guh u tmajtu

u tbissimli u ghannaqni u ghamilni verament ferhan.”

 

F’rokna ohra tal-belt

ix-xwejjah kien ghaddej iterraq

jitbissem ferhan

u jtenni f’qalbu:

“Qatt ma bsart li l-Mulej hu tant ckejken

kont naghmlu ikbar u bid-daqna.

Imma xorta ntbaht li kien hu

ghax hadd ma kien ser irejjaqni

b’tant hlewwa u sabar.”

 

U dik il-lejla t-tnejn  raqdu ferhana

zguri li dakinhar kienu iltaqghu mal-Mulej

it-tifel rah fit-tbissima u tghanniqa

u x-xih fil-hniena u s-sabar.

 

Hekk kapaci taghmel

kuccarina hnien mohbija fi tbissima

meta ahna noffruha lil dawk li jkunu jterrqu

fi triq il-hajja.

DR CORONATO GRECH M.D. jiktbilna dwar…

 

IL-MAGIJA TAL-KULURI

 

Minghajrhom din l-ezistenza tkun litteralment monotona1 imma bihom tiehu tant sbuhija u varjazzjoni. U tkun iktar pjaceovoli u utli. Imma fil-hajja ta’ kuljum spiss mghaggla u mhabbta, aktarx nehduhom bhala zguri u forsi ftit nieqfu u nikkunsidraw x’differenza jaghmlu. Merhba ghad-dinja tal-kuluri!

 

X’inhuma dawn il-kuluri? Biex nifhmu l-kuluri rridu, bhalma ssuggerixxa Aristotli (384-322qK) tant snin ilu, nifhmu daqsxejn id-dawl. Id-dawl, li kurjozament huwa nvizibbli minn xhin jitlaq mis-sors sa ma jigi rifless, huwa forma ta’ energija elttromanjetika li, wkoll kurjozament, jista’ jitqies bhala sensiela ta’ mewgiet zghar2 jew particelli – photons. Issa d-dawl ta’ frekwenzi differenti jidher f’kuluri differenti, waqt li dawl b’tahlita ta’ frekwenzi bhad-dawl tax-xemx jidher abjad. Meta dan id-dawl jghaddi minn go prizma jitferrex fi strixxa ta’ kuluri, jew spektrum, li huma ahmar, orangjo, isfar, ahdar, blù u vjola, kif wera u spjega Newton (1642 – 1757) li kompla biex bi prizma ohra rega’ gabar dan l-ispektrum u ghamlu dawl abjad. Fin-natura naraw l-ewwel parti ta’ dan l-esperiment fil-qawsalla fejn it-taqtir tax-xita jaghmilha ta’ hafna prizmi zghar, u jifrex id-dawl tax-xemx f’qaws ta’ kuluri3; jew fil-kristalli ta’ xi linfa; jew, b’mekkanizmu differenti (interferenza) fil-bziezaq tas-sapun, f’xi petrol f’wicc l-ilma jew f’xi riflessjoni minn fuq kompakt disk.

 

Ghalkemm l-ispektrum elettromanjetiku huwa ferm ikbar minn dik il-parti tad-dawl vizibbli, ghax jibda mill-frekwenzi ferm gholja tar-raggi kosmici ghal dawk ferm baxxi ta’ batterija ta’ kurrent dirett, l-ghajn umana hija sensittiva biss ghal dak il-porzjon zghir li tarah f’kuluri. U din mhix kumbinazzjoni. L-ghajn umana evolviet fuq pjaneta li ghandha atmosfera trasparenti ghad-dawl abjad ta’ kewkba safranija (ix-xemx). Probabli li jekk evolviet xi ghajn fuq xi pjaneti ohra b’ambjent differenti din tkun sensittiva ghal partijiet differenti ta’ l-ispektrum4, kif sa certu punt ghamlu xi annimali hawnhekk (ara aktar ’il quddiem).

 

Ghalkemm l-ispektrum tad-dawl fih sitt kuluri li bil-mod jinhallu go xulxin, però fil-fatt hemm tlett kuluri bazici jew primarji li huma l-ahmar, l-isfar u l-blù. Tahlita ta’ dawn tohrog il-kuluri sekondarji: jekk thallat l-ahmar ma’ l-isfar johrog l-orangjo; jekk thallat l-ahmar mal-blù johrog il-vjola; u jekk thallat il-blu ma’ l-isfar johrog l-ahdar. Issa hekk kif hemm tliet kuluri primarji tad-dawl hemm ukoll tlett kuluri primarji taz-zebgha jew pigmenti. Dawn huma l-isfar, l-ahmar u l-blù. Tahlita ta’ dawn taghti possibiltà infinita ta’ zebgha.

 

(Dr Grech ikompli dan l-artiklu fil-harga ta’ Novembru)

 

1 Monotona, mill-Grieg ‘mono’ ghal wiehed u mil-Latin ‘tonus’ ghal hoss. U litteralment ghax il-hoss ivarja skond il-frekwenza u d-dawl ukoll ivarja skond il-frekwenza, ghax iz-zewg fernomeni huma trasmessi permezz ta’ mewgiet, ghalhekk huma fundamentalment differenti. Dawl ta’ kulur wiehed ukoll huwa ‘monotonu’.

 2 B’daqs ta’ nanometri (fejn nanometru huwa wiehed minn biljun ta’ metru) u ta’ frekwenzi ghola (fir-regjun ta’ miljun biljun hertz – hertz jew hz., imsemmija ghall-Germaniz Heinrich Hertz 1857 – 94 u hija frekwenza ta’ ossillazzjoni wahda fis-sekonda. Per ezempju l-qalb li thabbat 72 fil-minuta ghandha frekwenza ta’ 1.16hertz. Tad-dawl u l-kuluri hija ferm ikbar!

3 Il-qawsalla tidher forma ta’ qaws mhux bhala purtiera kif forsi mistenni, minhabba l-mod kif id-dawl jghaddi mill-ilma.

4 U fuq din id-dinja l-atmosfera hija wkoll trasparenti ghal parti ohra ta’ l-ispektrum dik tar-radiowaves imma li ghalihom riedet tifforma ghajn ta’ daqs enormi – daqs ir-radjoteleskopji uzati fir-radjuastronomija!

 

FORSI JINTERESSAWK

 

Maghna fl-iktar waqtiet difficli 

Gary Schneider u tnejn minn hbiebu nqabdu f’maltempata tal-biza’ fuq il-muntanja Hood, 9000 pied gholi, u boghod mill-abitat. Fettxewhom bi shih imma wara xi granet qatghu qalbhom u ghoddewhom b’mejta.

Izda z-zghazagh kienu ghamlu ghar provizorju fis-silg u skennew fih, jistennew l-ghajnuna u jghixu fuq razzjon limitat.

Ghaddew 16-il jum u rega’ bnazza. Iz-zghazagh gew salvati. Meta xi hadd staqsa lil Gary dwar il-biza’ u l-qtigh il-qalb li zgur hakimhom dan wiegeb:

           “B’kumbinazzjoni kellna kopja tal-Bibbja u sibna s-salm 62 li ghamlilna hafna kuragg u gaghalna nemmnu li l-ghajnuna ghad tasal u ssalvana. Dan is-salm jghidilna:

           ‘Nistenna b’tama kbira li l-Mulej isalvani

           Jien fil-Mulej nittama

           Hu l-kenn tieghi, ir-refugju tieghi, il-protettur tieghi.’”

Min jaf kieku ahna wkoll naghmlu din it-talba, it-talba taghna ta’ kuljum!

Lecturer fl-Università ta’ Oxford ta’ hafna snin ilu, assolutament ma kienx irid jara xebbiet fil-kors li kien imexxi. Kien jghid li t-tfajliet ghad-dar gew mahluqin mhux ghall-Università. U allura kien dejjem jibda l-lecture tieghu bil-kliem “Dear Gentlemen” anke jekk ikollu nofs l-udjenza xebbiet. U darba, biex jinkuh, ix-xebbiet ftehmu mal-guvintur biex dawn ma jattendux ghal-lecture u jhallu biss wiehed minnhom imur halli jaraw x’ser jaghmel. Dan hares quddiemu u ra madwar tletin tfajla u guvnott. Beda l-lecture hekk: “Dear Sir…”

Mhux facli hux tfiehem ras iebsa!

Hadmu

Sultan kien ilu marid hafna u kien gab hdejh bosta tobba imma ghalxejn. Sakemm darba tfacca wiehed li rnexxielu jfejqu. U s-sultan ferhan qallu xi premju jippretendi… kien lest li jaghtih nofs is-saltna.

It-tabib hares lejn kartuna li fuqha kien hemm impittra l-loghba tac-cess bl-64 kaxxa taghha u qallu:

           “Tini qamha wahda ghall-ewwel kaxxa, irduppjaha ghat-tieni u kompli rdoppja ghal kull kaxxa ohra.”

Is-sultan stenna li ser jitolbu rigal ferm ikbar u accetta bil-qalb imma meta l-kaxxier ghamel is-somma totali tal-qamh sab li ebda mahzen ma jista’ jahzen tant xkejjer. Il-hlas biex jakkwistaw dak il-qamh kollu kien fenomenali. Ara tahdimiex int bil-calculator ...1, 2, 4, 16, 256, 65536, 42949672… u dan ghadna fis-7 kaxxa. Ara fil-64 kaxxa x’somma telghet.

Hekk it-tajjeb u l-hazin li nirrepetu kuljum. It-tajjeb isir virtù li tibqa’ maghna ghal hajjitna kollha u l-hazin isir vizzju li mhux facli taqtghu tant li missirijietna hargu bil-proverbju: id-drawwa li titrabba fina l-kefen biss inehhiha.

Min jieqaf ghal kull nebha…

Pjanista Russu ta kuncert fi New York. Il-kritiku tan-New York Times kiteb hekk:

           ‘Kienet lejla ta’ dizappunt ghall-udjenza. Stennejna ferm ahjar. Ma kien hemm l-ebda koerenza.’

Il-kritiku tan-New York Herald Tribune kkummenta fuq l-istess kuncert hekk:

           ‘Lejla stupenda. Kuncert eccellenti.’

Mur aghti kas x’jghidu n-nies! 

 

AHBARIJIET TA’ INTERESS

 

IZZEWGU

 

Claudio Spiteri ta’ Triq San Indrija lil Diana Vella (Victoria);

Peter Paul Buttigieg ta’ Triq Ta’ Said lil Sylvana Margaret Muscat (Sannat);

Mariestell Grech ta’ Triq San Indrija lil Neville Mercieca (Victoria);

Tracy Said ta’ Triq Bingemma lil Dejone Spiteri (Ghajnsielem);

Dr Charmaine Hili LLD ta’ Triq Guzè Ellul Mercer lil Alexander Albert (Luxembourg);

Jason Buttigieg ta’ Triq David Cocco Palmeri lil Janet Portelli ta’ Triq San Blas;

Analise Bugeja ta’ Triq Dicembru 13 lil Marvic Mercieca (Kercem).

Filwaqt li nawgurawlhom futur hieni flimkien infakkruhom fit-talb. Il-familja li titlob flimkien tibqa’ flimkien.  

IL-LAQGHA TA’ SETTEMBRU 

Ghamlilna lezzjoni interessanti permezz ta’ power point is-Superjur Ivan Farrugia. Il-feature kien jismu ‘Gwienah iz-zghozija’ li permezz ta’ 20 punt qabbel iz-zghazagh ma’ l-ajruplani. Laqtuna bosta minnhom izda mhux possibli nsemmuhom kollha. Jaghmel hoss ajruplan li jaqa’. L-eluf li jittajru u jaslu fid-destinazzjoni bla inkwiet ma jaghmlux hoss. Anke z-zghazagh, min jizbalja jissemma izda dawk il-hafna li kapaci jirrifletti, jiehdu parir u jaghmlu unur lilhom infushom u lil dawk ta’ madwarhom hadd ma jsemmihom. Trid timmira fil-gholi ghax m’intix irhis. Minkejja t-tahwid tal-hajja li jaraw quddiemhom kapaci jsibu triqthom. Uhud ihobbu jidhru, izda fl-istess hin qalbhom jafu fejn hi. Jemmnu fil-gustizzja u l-paci u hafna xehtu ghajnejhom ’il hemm minn dak li jintemm f’din il-hajja.

Hajr lil Robert Borg, barman tal-kazin tal-Youngsters, tad-drinks li qassamna wara l-laqgha. Lino Curmi ta’ Triq il-knisja tela’ fir-rigal.

STEDINA GHAL-LAQGHA TA’ OTTUBRU

 

Ser issir nhar is-Sibt 7 ta’ Ottubru fis-7.15p.m. wara l-ahhar quddiesa fil-parrocca.

Habib ejja int u hajjar lil shabek jigu wkoll ghal dan l-appuntament ta’ kull xahar. Ibqa’ cert li xi haga ta’ gid tiehu zgur mieghek. Xieraq li lkoll kemm ahna naghmlu hilitna biex din il-laqgha li issa ilha ssir aktar minn 40 sena tibqa’ hajja. Jiddependi minn kull wiehed minna. Kull prezenza hija att ta’ fiducja f’din l-okkazjoni ta’ gid.

Mela habib ghal nhar is-Sibt fis-7.15p.m. Gib lil shabek ukoll.

 

Mitt habib kultant ma jkunux bizzejjed

Imma ghadu wiehed hu iktar minn bizzejjed

Taghlaqx bibien f’wicc nies biex ma tohloqx ghedewwa.

 

EKU BIBBLIKU FI ZMIENNA

 

“Hekk qal il-Mulej:

Minhabba tliet dnubiet ta’ Israel,

U minhabba erbgha,

ma nregga’ xejn lura,

ghax huma bieghu ghall-flus

lil min il-haqq hu mieghu

u lill-fqir ghall-zewgt iqrieq.”

{Ghamos 2: 6}

 

Xi kumpanija ta’ avukati

stiednu grupp ta’ studenti tal-Ligi

mill-Università prestiggjuza ta’ Harvard

ghal ikla f’lukanda lussuza.

L-istudenti wiegbu,

“Tisghu taghmlu r-riceviment

f’lukanda inqas lussuza

u taghtuna ikla b’inqas xintilli?”

Meta talbuhom raguni

ghal din it-talba mhix tas-soltu

student f’isem shabu wiegeb:

“Nixtiequ li l-flus li tiffrankaw

jinghataw lill-foqra.”

 

Kemm jien lest li nieqaf ghal drawwiet

li s-socjetà li fiha qed nghix, drathom biex nghin lil min tassew

ghandu bzonn?

 

Tkun haga sew li l-foqra

jircievu nofs il-flus li jintefqu

biex jigu studjati l-bzonnijiet taghhom.

BILL VAUGHAN

 

 

STRESS

 

Lecturer kien qed jaghmel lezzjoni ta’ kemm ghandna noqoghdu attenti ghal-livell ta’ stress f’hajjitna. Gholla tazza ilma u staqsa:

           “Kemm tizen din it-tazza?”

It-twegibiet kienu jvarjaw minn 20 gramma sa nofs kilo.

 

Izda hu wegibhom:

           “Il-piz assolut ftit ghandu x’jaqsam. Jiddependi minn kemm indum nerfaghha.

           Jekk inzommha ghal minuta, il-piz mhux problema.

           Jekk inzommha ghal siegha, idi tibda tugaghni.

           Jekk inzommha ghal gurnata, ikolli nsejjah ambulanza.

           F’kull kaz il-piz jibqa’ l-istess, imma aktar ma ndum biha f’idi aktar inhossha titqal.”

U kompla:

           “U dan hu l-mod ta’ kif ghandna niehdu hsieb l-istress f’hajjitna. Jekk nibqghu ngorru l-piz taghna l-hin kollu, issa jew imbaghad il-piz tant jitqal li ma nkunux nifilhu aktar ingorruh.

           “Bhal fil-kaz tat-tazza bl-ilma. X’hin tnizzilha terga’ tiehu s-sahha biex tkompli terfaghha. Meta nistriehu nkunu nistghu nkomplu ngorru l-piz.

           “Ghalhekk, qabel ma tmur lura d-dar illejla nizzel minn fuq spallejk il-piz tax-xoghol. Tehdux mieghek id-dar. Imbaghad erga’ erfghu ghada. Kull piz li bhalissa qed iggorr nizzlu ftit. Tara kemm thossok ahjar.”

Ghalhekk habib, hu ftit hin kuljum u strieh minn dak kollu li hu ghaddej minn rasek, kull haga li ghandek fuq spallejk. Tergax terfa’ qabel ma thossok strihajt.

Il-hajja hi qasira. Ghandek kull dritt tgawdiha.

Dawn huma xi punti li jistghu jghinuk thabbat wiccek mal-preblemi tal-hajja:

- accetta l-fatt li kultant int il-hamiema u drabi ohra l-istatwa.

- dejjem zomm kliemek helu, biex jekk ikollok terga’ tikolhom…

- dejjem aqra hwejjeg, li jekk tmut f’nofshom, thalli toghma tajba f’min jintebah.

- suq bil-ghaqal. Mhux il-karozzi biss kultant jingabru mill-kumpanija li tkun ghamlithom.

- jekk ma tistax tkun hanin fi kliemek, almenu kun vag.

- jekk slift xi Lm20 lil xi hadd u ma ergajtx rajtu, x’aktarx tberikhom.

- l-unika raguni ta’ l-ezistenza tieghek tista’ tkun li sservi ta’ tbezbiza ghall-ohrajn.

- qatt ma ghandek tixtri karozza li ma tiflahx timbotta.

- qatt taghmel saqajk it-tnejn go halqek ghax ma jkollokx fuqhiex tieqaf.

- hadd ma hu ser jaghti kas jekk tafx tizfen. L-importanti li tqum u tizfen.

- peress li hu l-hanex li johrog kmieni li jinqabad mill-ghasfur, orqod tard.

- hu t-tieni gurdien li jgawdi l-gobon.

- jekk thoss li kollox gej in-naha tieghek x’aktarx qieghed f’one way f’direzzjoni hazina.

- il-birthdays huma tajbin hafna ghalik. Aktar ma jkollox aktar twil ghomrok.

- int bniedem wiehed fid-dinja imma tista’ tkun id-dinja ghal bniedem wiehed.

- certi zbalji fihom hafna gost biex taghmilhom darba biss.

- nistghu nitghallmu hafna minn kaxxa kuluri. Uhud bil-ponta, ohrajn sbieh u min mudlam. Min ghandu isem stramb, kollha ta’ kulur differenti imma kollha jghixu kwieti fl-istess kaxxa.

- bniedem ferhan huwa dak li jiggosta x-xena meta jkollu jibdel ir-rotta.

Nawguralek guranta mill-isbah...

(...ikompli)